Persglas 2026

Introductie

Hoe begint een verzameling? Met één voorwerp waar er nog één bij komt, zegt men. Vaak vloeit het voort uit een algemene belangstelling, zoals bij mij, Janke Deelman. Ik verzamel meer dan 40 jaar roze persglas en kristal, met de nadruk op persglas. Tijdens mijn werk in het streekmuseum van de Krimpenerwaard (ik ben nu al weer een tijd met pensioen) kwam ik in aanraking met allerlei oud glaswerk en serviesgoed. Het werd een beetje mijn ding. Dan heb je thuis natuurlijk ook wat. Zoals een bowlstel van Leerdam, dat ik van mijn Opoe Janke heb geërfd. Of de glazen taartschaal met schoteltjes van saffier groen persglas uit de jaren 1950, die ik van mijn ouders kreeg. Vervolgens vind je iets van roze glas waar je dan weer schoteltjes bij zoekt en zo ontstaat langzaam een verzameling. En nu heb ik bijna 1300 unieke roze persglas-items. Kon ik in de eerste jaren van het verzamelen bananendozen vol op de rommelmarkten vinden, nu moet je op antiek- en curiosamarkten zijn. En zelfs dat wordt minder. Met de corona pandemie in 2020/21 en de "lock downs" was er zelfs geen rommelmarkt of verzamelbeurs. En in november 2021 hadden we ook geen enkele rommelmarkt of beurs gezien en was er weer een "lock down". Om moedeloos van te worden, ook als je geen verzamelaar bent...... Via de verslagen van de 'Parlementaire Enquête Corona' kan je dat allemaal terughalen. Als je dat wilt. Inmiddels zijn we al in het derde kwartaal van 2026 en lijkt het net of de "swung"er een beetje uit is. Vrijwel nergens is meer mooi roze persglas te vinden. Toeval of niet? Ik had net deze volzinnen geschreven of mijn oog viel op een fraai toilettafel setje bij de Kringloop (Dorcas) en ook nog eens voor een leuk prijsje.

Aanwinst juli 2026

Voor ik jullie meeneem in de geschiedenis en de productie van persglas (als je dat interesseert, je kan ook gelijk in de collecties kijken!) eerst even dit. Een collectie evolueert. Niet "survival of the fittest", maar in de zin "wat vind ik nou echt mooi". Ik maak onderscheid tussen huishoudelijk en luxe persglas items. Er is nog een onderscheid: dik (bijna grof en voornamelijk Tsjechisch) en dun persglas. Van het huishoudelijk persglas heb ik nu wel genoeg in mijn collectie, ben zelfs wat aan het afstoten, en ik concentreer me op de luxe items, zoals hieronder dat recent aangekochte toilettafel setje. Die zijn er zeer uitgebreid (plateau, waterkan, 2 glazen, kandelaars, parfum/ reukwater flesjes met of zonder verstuiver, potjes voor watten of zalf) en minder uitgebreid. Waarbij voor mij dan altijd de vraag is: ïs dit een onderdeel van een groter geheel of hoort het zo.

Deel van een toilettafel set. Men noemt dit ook wel een toiletset, maar daar versta ik wat heel anders onder. Bestaande uit een potje met deksel, een potje met stolp en een verstuiver. De maten moet ik nog opmeten. En ook moet ik de herkomst nog uitzoeken. Maar ik wilde het nu alvast met je delen. Wordt vervolgd dus!

Wat is persglas?

Persglas kennen we ook als depression glass. Een term die ontstaan is in de Amerikaanse glasgeschiedenis. De naam heeft te maken met de tijd waarin het is ontstaan, n.l. de grote depressie in de jaren 30 van de 20e eeuw (pressed betekend geperst). In Amerika wordt de term gebruikt voor persglas gemaakt tussen ca. 1920 en 1945. Alles wat erna gemaakt is, met dezelfde motieven, wordt in Amerika als ‘namaak’ bestempeld. De jaren dertig en veertig waren ook de jaren van de introductie van de wasmachine en van waspoeder. Het werd daar een gewoonte om waspoeder te verkopen door te adverteren met het feit dat er van een bepaald merk glaswerk in het pak zat. Ook met Quacker Oats, havermout, was dat het geval. Zo konden mensen mooie dingen bij elkaar sparen. Deze verkooptechniek werd in Europa van die tijd ook wel toegepast en kwam in de zeventiger jaren terug toen je bij het benzinemerk BP een rookglazen servies bij elkaar kon sparen. Wie had daar in die tijd niet onderdelen van in gebruik!

In Europa is de term depression glass minder in gebruik en ook minder strikt. Hier worden de ontwerpen vaak onder Jugendstil of Art Deco gerangschikt.

Persen van glas? Hoe gaat dat?

Het persen van glas in mallen wordt als volgt gedaan: Er wordt van metaal een mal gemaakt met de contravormen en de motieven die men wilde hebben. Voor de binnenkant werd een gladde mal gemaakt, zodat er tussen een dunne laag al dan niet met motieven versierd glas ontstond. De randen van de mal zijn dikwijls te zien, maar in de loop van de tijd werd er ook slim gebruik van gemaakt, zodat ze niet meer opvielen. Het proces was eerst nog handmatig, later persen met luchtdruk tot het volledig door machines gecontroleerde proces zoals je dat bij flessenfabricage ziet. Om het glas harder te maken werd het nog een tweede keer verhit. De ruwe slijpranden werden weg geslepen. Het etsen en graveren van glas was oorspronkelijk handwerk, maar het kan al heel lang machinaal. Bij het oudere glaswerk zijn de maten van dezelfde voorwerpen vaak niet exact gelijk. Dat heeft met grootte van de ingebrachte klomp heet glas te maken.

De kleuren van het glas worden verkregen door er verschillende metaaloxiden toe te voegen: ijzer – bruin, chroom – groen, kobalt- blauw, selenium – rood, uraan – geel/groen en ijzer en koolstof dat zwart oplevert. Bij het oudere persglas is dikwijls de beschikbaarheid van bepaalde grondstoffen en de onzuivere toevoeging van hoeveelheden de oorzaak van kleurverschillen. In landen met beperkte invoer, zoals dat in de (voormalige) Oostblok landen nogal eens voorkwam, kon de kleur wekelijks licht verschillen. Ook de mode van het moment was van invloed op de kleur die werd gemaakt. Zo kwamen de zwarte onder schotels eind 1950’s erg in zwang en weer iets later waren sets glas in vier of zes verschillende kleuren weer heel erg in de mode. Bekend is de toepassing die Tiffany voor glas bedacht, glas in loodachtige mozaïeken. In mijn verzameling heb ik wel wat voorbeelden van andere kleuren maar om de voorbeelden compleet te maken heb ik gezocht naar voorbeelden van anderen. Waar mogelijk geef ik de bron aan.