Herkomst 1 - Persglas 2020

Ga naar de inhoud

Herkomst 1

Informatie
Waar vandaan?
Je kunt de geschiedenis van Europa in de eerste helft van de twintigste eeuw terugzien in de fabricage van glas. Fabrieken die in de Bohemen, Ertsgebergte en de Sudeten aan de ene kant van Duitsland lagen en in Elzas-Lotharingen aan de andere kant, zijn diverse keren van nationaliteit/identiteit veranderd. Bedrijven van joodse eigenaars, zoals Joseph Inwald en Samuel Reich, werden na 1938 onteigend en in diverse onderdelen opgeknipt. De mallen van de fabrieken kom je daarna bij vele andere bedrijven tegen. Door het langdurige gebruik van de oude mallen werd de kwaliteit van de producten steeds minder.
Na het einde van de 2e Wereldoorlog werd alles opnieuw op zijn kop gezet. Vrijwel alle (19) Duitse glasfabrieken in het communistische gebied (DDR) werden onteigend en ondergebracht in V.E.B.’s (Volks Eigene Betriebe). Na 1965 werd een andere weg ingeslagen, om na de hereniging (Die Wende in 1989) te worden opgeheven of op te gaan in allerlei conglomeraties (als Walther, Schott).
In Tsjecho-Slowakije bleef de kwaliteit met op de Westerse markt gerichte moderne producten beter op peil. Alle fabrieken waren verenigd in het SKLO. Dat bood de kans goede ontwerpers voor de hele groep te laten werken.
In West-Duitsland werd steeds minder geproduceerd, de concurrentie met de Oostblok fabrieken was niet vol te houden. Net als in de fabrieken in de Verenigde Staten, Nederland, België, Frankrijk en Engeland. Tussen 1960 en 1990 loopt de meeste productie van gebruiksglas daar op zijn eind. Fabrieken die overleven concentreren zich op zeer luxueuze kristallen producten. Langzaam aan gaat de productie van regulier glaswerk naar lage lonen landen.

Van glaswerk is het moeilijk de herkomst te bepalen. Soms staat er een landnaam in, maar weet je nog de fabriek niet. In de loop der tijd zijn heel wat fabrieken ‘op de fles gegaan’ of zijn gefuseerd, uitzoeken dus. Licenties en modelnamen gingen dan over van de ene naar de andere fabriek, wat het determineren nog moeilijker maakt. En ook de jarenlange verdeling in Oost en West in Europa met daarbij behorende onteigeningen en naamsveranderingen.
Nederland
  • Leerdam: Nederlands oudste glasblazerij of Glashut, zoals de kleine fabrieken toen werden genoemd werd in 1765 in Leerdam opgericht. Als je de vorm ziet begrijp je de naam. De oprichters waren vakmensen uit Duitsland. Eerst één familie, maar er kwamen er steeds meer bij. Pas in 1878 werd ter plaatse ook een witglasfabriek opgericht voor het maken van tafelglas. Het slijpen en etsen van glas was handwerk. Ook voor deze fabriek werd personeel aangetrokken uit Duitsland en Bohemen, waar veel “Glasshϋtte” waren in die tijd. In deze tijd van mechanische uitvindingen werd het werk ook langzaam minder zwaar. De huishoudcollectie "Neerlandia" is vanaf 1939, "Hollandia" vanaf 1951. Het verschil zit 'm soms in de vorm, maar vooral in de kleur: "Hollandia" is veel donkerder.
  • Kristalunie: De fabriek in Maastricht, beter bekend als de Kristalunie, werd opgericht door de familie Regout, bekend van het aardewerk. Zij probeerden de gehele markt van de gedekte tafel te bedienen. In eerste instantie maakte men er vrijwel alleen glas dat geslepen of geëtst werd, zoals veel mensen mooi vonden in die tijd. Standaardvormen konden met allerlei motieven geslepen/of geëtst worden. Veel later dan in Leerdam ging men hier over tot het aantrekken van kunstenaars om moderner en aantrekkelijker glaswerk te maken.
  • Datering: Het is tegenwoordig heel gebruikelijk dat fabrieken door anderen worden overgenomen, dat ze fuseren of worden opgeheven. Dat was in de tijd dat de meeste stukken uit mijn collectie werden gemaakt niet anders. Alleen is het grappig, of triest zo u wilt, dat je naast de technische ontwikkelingen, ook de geschiedenis van Europa in de eerste helft van de twintigste eeuw terug ziet in de fabricage van veel Europees glas. Als ik ergens een jaartal heb bijgezet is dat vaak alleen om aan te geven in welk jaar het model voor het eerst is gebruikt. Het werkelijke productiejaar is heel moeilijk aan te geven.
België
In België waren diverse fabrieken, waarvan Val Saint Lambert de grootste en belangrijkste was. VSL was de spin in de Belgische glasindustrie. Verkreeg men orders die beter in een van de andere fabrieken gemaakt kon worden, dan werd de order daar gegund. De stukken die in de catalogus van 1935 als Luxval, of Valambert werden gepresenteerd zijn wel de bekendste. Maar al eerder werd ook veel zwaar kerkelijk glaswerk geproduceerd. Alles wat van glas gemaakt kon worden is er in grote hoeveelheden gemaakt. Na de 1e wereldoorlog is de productie langzaam afgenomen. Steeds meer onderdelen werden gesloten en maakt men alleen nog maar enkele luxe kristallen producten.
Drie andere fabrieken zijn Scailmont en Verreries Doyen en Boom. Bij Doyen werden veel stuks in opdracht voor VSL en andere Europese fabrieken gemaakt of, wat over en weer door alle fabrieken heel veel werd gedaan, gekopieerd. Boom valt wat kleuren en decoratie betreft buiten mijn verzamel gebied. Vaak staat er “Belge” of “Belgique” in de stukken, maar is het raden naar de werkelijke producent. Ik heb wel stukken die ik aan Doyen toeschrijf, maar heb er geen bewijs van gevonden.
Frankrijk
Ik heb een flink aantal stukken uit Frankrijk, dit weet ik omdat in vrijwel alle Franse producten 'France' o.i.d. ingeperst is. Van sommige stukken is het goed te identificeren omdat de fabrieksnaam er in staat. Naast het servies van Arcoroc, de fabriek waar in de zeventiger jaren ook het grijze glazen servies van BP werd gemaakt, heb ik ook ander Frans glas.
Fabrieken die voor mijn verzameling van belang zijn: Baccarat en Vallerysthal/ Portieux.
Cristalleries de Baccarat, bestaat al sinds 1765. Er zijn in de periode dat dat populair was ontelbare aantallen en variaties toilettafelstellen gemaakt. Een hele catalogus vol in veel kleurvariaties, maar over het algemeen niet naar de Nederlandse smaak. Tegenwoordig wordt er nog veel luxe glas geproduceerd.
Vallerysthal en Portieux zijn ongeveer even oud, maar zijn in 1872 al samen gegaan. Eigenlijk is het verhaal van de meeste glasfabrieken hetzelfde: verkleinen, verkleinen en uiteindelijk alleen maar luxe glas produceren, vaak nog wel in samenwerking met kunstenaars. Sinds 1996 in handen van Groupe Faience Niderwiller.
Tsjechoslowakije
De politieke verwikkelingen van 1938-1945-1989 hebben de Tsjechische glasindustrie ingrijpend veranderd. Alle fabrieken gingen in de communistische tijd samen in het SKLO.  Zo samenwerkend, met een heuse ontwerpstaf, kon men toch nog redelijk succesvol aansluiting houden bij de West Europese markt. Dit in tegenstelling tot de Oostduitse fabrieken.
  • Hermanova hut, in de buurt van Pilzen in 1906 opgericht door Carl Stölzle. Een van de belangrijkste ontwerpers was Rudolf Schrötter. Hij werkte voor de oorlog al bij Joseph Inwald. Er waren meerdere glasfabrieken in het Tsjechisch Boheemse gebied, die onder het Stölzle concern vielen met als hoofdkantoor Oberglas in Wenen. Vooral het motief “Lord” werd naar Groot Brittannië uitgevoerd (geïmporteerd door Clayton Mayers Ltd). Bij Hermanova is de productie van gebruiksglas in 2002 gestaakt. Een deel van de glasproductie is nu weer in handen van de familie Stölzle, als internationaal Duits bedrijf dat wereldwijd glas voor de horeca maakt.
  • Rudolfova hut, in de buurt van Teplice. In1867 gesticht door Josef Inwald, werd dit de belangrijkste producent in Tsjecho-Slowakije van geperst glas. Na de Eerste Wereldoorlog gemoderniseerd. Vanaf 1958 werd het SKLO gevormd waar Rudolfova de belangrijkste speler was. De fabriek werd in 1989 overgenomen door Owens, U.S.A. en staakte in 1996 de productie.
  • Nemsova hut, in Slowakije, tot 1965. Er is niet veel meer te vinden, waarschijnlijk is de productie meer gericht geweest op Oost Europa. De mallen zijn in 1965 naar Rosice verhuisd.
  • Rosice hut, bij Brno, tot 1996. Zoals voor vele andere landen geldt zijn ook in Tsjecho-Slowakije veel fabrieken opgehouden te bestaan of opgegaan in veel grotere, vaak buitenlandse, conglomeraties. Rosice hut is er een van.
Persglas (Depression Glass)
Depression Glass: Ik word er vrolijk van!
versie 8.0 - 20 februari 2020
© 2005-2020 GD projecten
Terug naar de inhoud